Editoriaal

Waarom komen de klokken en de paashaas met eieren?

Het Paasfeest heeft zijn oorsprong in de oudheid en is een combinatie van Babylonische, Germaanse, Joodse en Christelijke gebruiken.Het Paasfeest wordt en werd gevierd op zondag en maandag volgend op de eerste volle maan na het begin van de lente.

In Babylonië, ongeveer zeven eeuwen voor Christus, vierde men de godin van de vruchtbaarheid, Astoreth. Zij vertoonde zich met een haas en eieren. Eieren waren een symbool van vruchtbaarheid en werden zelfs op de akkers in de grond gestopt om het veld vruchtbaar te maken.

Bij de Germanen, en meer bepaald de Teutonen (thans ongeveer het gebied van de Duitssprekende landen) vierde men de godin Eastra of Ostara. Pasen in het Engels “Easter” en in het Duits “Ostern” is afgeleid van deze godin die zich vertoonde in de gedaante van een haas.

Het Joodse lentefeest, “Pessach” of “Passach”, herdenkt de uittocht van de Joden uit Egypte. Het is het begin van een nieuw tijdperk of een nieuw leven voor de Joden.
Een Duitse legende zegt anderzijds dat een oude vrouw geen geld had voor snoepgoed voor haar kleinkinderen. Zij beschilderde dus eieren en verstopte ze in de tuin. Toen de kinderen de eieren zochten zagen zij een haas wegrennen.Zij dachten dat deze haas de eieren gebracht had.

In Duitsland vindt men de eerste geschriften over een paashaas in 1682 en in Engeland rond 1825. Duitse immigranten (de Engelse koningen waren en zijn van Duitse origine) brachten die mee en voerden het gebruik verder naar Amerika.

In veel landen is er geen paashaas maar wel een konijn of een ander dier dat eieren brengt. In Engeland en Amerika is het een “Easter Bunny (konijn),” in Frankrijk “le lapin de Pâques”, de “Coniglio Pasquale” in Italië, de “Conejo de Pascua” in Spanje maar de “Osterhase” in Duitsland. In Australië brengt dan weer de langoorbuideldas de eitjes, in Beieren is het een haan met een korfje, in Tirol een kip, in Westfalen een vos en in Hannover een koekoek. Er is maar één constante, dat zijn de eitjes.

De paasklokken zijn een katholieke uitvinding in een poging om de heidense paashaas te verjagen. Zij vliegen vooral in België en Noord-Frankrijk. Het verhaal van de paasklokken is amper een eeuw oud. Op het einde van de Vasten mogen, volgens de katholieke rite, de klokken niet luiden vanaf het Gloria in de mis van witte donderdag tot paasmorgen, zondag. Er mogen dan ook geen missen opgedragen worden, communies uitgedeeld worden en mensen begraven worden. Om aan de kinderen de stilte van de klokken uit te leggen vertelde men dat zij allen naar Rome vliegen. Daar worden zij in het Vaticaan volgeladen met gekleurde choco- lade-eieren en terug naar huis gestuurd. De klokken strooien dan, bij het overvliegen, de eieren in de tuinen.

Gezien er voor het einde van de 19de eeuw geen verspreid gebruik was van chocolade, waren er ook geen chocolade-eieren. Men legde of gaf wel beschilderde eieren als paasgeschenk maar die konden moeilijk door de klokken gedropt worden.

Het gebruik van eieren met Pasen vind je in alle culturen als rode draad in de gebruiken terug. In de oudheid waren de eieren de eer- ste verse voedingsmiddelen die, na de winter, weer overvloedig beschikbaar waren. Voor de winter werden de eieren ingepekeld en, al dan niet gekookt, ingelegd. Eieren zijn ook het symbool van de wedergeboorte, het begin van nieuw leven. De katholieken gingen zelfs zo ver dat zij het ei uitlegden als symbool van de steen die, met Pasen, van voor het graf van Christus was weggerold.

Gezien men voor Pasen moest “vasten” (geen snoep of andere genotsmiddelen, een minimum aan vlees en geen eieren) waren de eieren de eerste voedingsmiddelen die men overvloedig had opgespaard, en goedkoop, kon eten vanaf Pasen. Zij werden dus uitbundig uitgedeeld.

In de Franse cultuur heeft het woord “cloche – klok” ook een tweede betekenis. Het betekent “domoor”. Al spottend wordt met Pasen dus ook soms “bonne fête les cloches” gewenst aan personen die men niet zo hoog acht. Het betekent “goede feestdag domoren”.

Vanaf de 19de eeuw hebben romantici, in woord en beeld, echter veel uit hun duim gezogen om aan Pasen een betekenis te geven. De Kerk deed er nog een serieuze schep bovenop en verder is het gebruik van Pasen nu volledig gecommercialiseerd door allerlei marketingtechnieken. De oorspronkelijke be- doeling, om vruchtbaarheid af te smeken, is heel ver weg.

Door Albert Cluckers
Bronnen: Wikipedia, Kerknet, Scientias.nl